ΕΛΑ, ΟΠΟΙΟΣ ΚΙ ΑΝ ΕΙΣΑΙ, ΤΕΧΝΗ

Έλα. Έλα όποιος κι αν είσαι.
Έλα.
Αν είσαι άπιστος ή αν λατρεύεις τα είδωλα.
Έλα.
Ετούτο το κατώφλι δεν είναι της απόγνωσης.
Τους όρκους σου εκατό φορές και αν πάτησες
έλα.
Αν είσαι Πέρσης Έλληνας ή Τούρκος
μάθε τη γλώσσα αυτών που δεν έχουν γλώσσα.

(Τζελαλαντίν Ρουμί)

Αδυναμία και δύναμη της Τέχνης, ΤΕΧΝΗ

Λίγα μπορεί να κάνει η Τέχνη...περισσότερα όμως απ' ό,τι είναι σε θέση να φανταστούν: να είναι ένα δάκρυ όπου καθρεφτίζεται ένα όνειρο, πνοή από το Κάποτε και το Πουθενά, βήμα και λάμψη του αθέατου, το μάτι της Μέδουσας, και όλα τούτα που χάνονται μέσα στα γεγονότα της ημέρας, που συσσωρεύονται στο α-σύνειδο, που προετοιμάζονται στο υπόστρωμα, μπορεί ξαφνικά να γίνουν ισχυρότερα από τους καίσαρες, τους ζωντανούς και τους νεκρούς, γιατί στα σιωπηλά αρχίζει η αλλαγή και η μεταστροφή των ανθρώπων. Εκείνα που όποιος αθροίζει την πραγματικότητα, εξασκεί την εξουσία αρχίζει να τα αντιλαμβάνεται μόλις την τελευταία μέρα, και όταν είναι πια πολύ αργά, το διαισθαντικό πνεύμα, η δημιουργική φαντασία τα γνωρίζει με την πρώτη ένδειξη ως ήδη ολοκληρωμένα.
O Holderlin έχει αφιερώσει στον Ρουσσώ τον ύμνο:

Σα να 'χε από ξαρχής
το ανθρώπινο μυαλό
όλης της ζήσης και της δράσης τη σοφία,
ξέρει το τέλειο
με το πρώτο μήνυμα,
και σαν αητός
το τολμηρό το πνεύμα του
προφητικό
φτεροκοπά,
πριν από τις καταιγίδες,
πετώντας στους θεούς του
που θα 'ρθούν.

Όμως ένα βιβλίο, που σε μια εποχή τόσο αμφίβολη, θέτει ερωτήματα δεν τελειώνει με θαυμαστικό!
Μέσα από το συρματόπλεγμα που περιβάλλει τη γη, που την ενώνει ή τη στραγγαλίζει, η Τέχνη και η Λογοτεχνία έχουν με σιγανή δύναμη συμπράξει τόσο εντατικά στη γένεση μιας ανθρωπότητας, ώστε να σταθεί ικανή η ανθρωπότητα αυτή να αντέξει τις ανακαλύψεις της; Αδυνατώντας να ταϊσει τους πεινασμένους, να καταπραϋνει τους μαινόμενους, να ελευθερώσει τη γη, έχει προεικάσει η φαντασία τόσο αποτελεσματικά την ανθρωπιά μέσα στον άνθρωπο ώστε να προβάλλει από τον κλονισμό πριν είναι πολύ αργά;
Συμμαχώντας με το μυαλό, έχει αποκτήσει τη σιωπηλή δύναμη να κάνει τα όντα, που έχουν μείνει καθυστερημένα πίσω απ' το ίδιο τους το έργο, όντα που να προπορεύονται, να "προ-πετούν" από μια θύελλα όχι της καταστροφής, παρά της απελευθέρωσης για να γίνουν εκείνο που τους πέφτει δύσκολο να είναι, γιατί χρειάζεται άνεση, αξιοπρέπεια στο χαμόγελο της ομορφιάς: να γίνουν άνθρωποι.
Ουτοπική ελπίδα; Ίσως.
Τι θα ήταν όμως η ύπαρξη χωρίς την πνοή από ανεξάντλητες δυνατότητες;

Έρνστ Φίσερ

Ελλιπή σχήματα, ΤΕΧΝΗ

Ελλιπή σχήματα

Αναρωτιέμαι επίσης
πώς θα μπορούσε να
καθοδηγεί το ποίμνιό του
ένας ανεξίθρησκος Πατριάρχης,
ένας ανεξίθρησκος Ραβίνος,
ένας ανεξίθρησκος Μουφτής
ή ένας ομοϊδεάτης τους Ποντίφηκας.

Από έλλειψη δογματικού
άμβωνα θα παρασύρονταν ίσως
σε εξαίρετες ταυτότητες,
σε αναπόφευκτα κοινά σημεία,
σ' ένα πολλαπλά κοινό βλέμμα;

Ή θα έριζαν ακόμα για
το σχήμα της μετάληψης,
εφευρίσκοντας αγιότητες στα
τρίγωνα, στις ορθές γωνίες και
στα τραπέζια, στο λευκό
ή το σκούρο της αμφίεσής τους;

Γιώργος Τσακιράκης

Solo le pido a dios, ΤΕΧΝΗ

Το μόνο που ζητάω απ το θεό

Το μόνο που ζητάω απ’ το θεό είναι
ο πόνος να μη μου είναι αδιάφορος.
Ο στεγνός θάνατος να μη με βρει
άδειο και μόνο χωρίς να έχω κάνει αρκετά.

Το μόνο που ζητάω απ’ το θεό είναι
το άδικο να μη μου είναι αδιάφορο.
Να μη μου χαστουκίσουν και το άλλο μάγουλο
μετά από μια δαγκάνα που γρατσούνισε την τύχη μου.

Το μόνο που ζητάω απ’ το θεό είναι
ο πόλεμος να μη μου είναι αδιάφορος.
Είναι ένα μεγάλο θηρίο που πατάει βαριά
όλη τη φτωχή αθωότητα του κόσμου.

Το μόνο που ζητάω απ’ το θεό είναι
η απάτη να μη μου είναι αδιάφορη.
Εάν ένας προδότης μπορεί περισσότερα από μερικούς
αυτοί οι μερικοί να μην το ξεχάσουν εύκολα.

Το μόνο που ζητάω απ’ το θεό είναι
το μέλλον να μη είναι αδιάφορο.
Απελπισμένος είναι αυτός που πρέπει να φύγει,
να ζήσει σε έναν άλλο πολιτισμό.

Το μόνο που ζητάω απ’ το θεό είναι
ο πόλεμος να μη μου είναι αδιάφορος.
Είναι ένα μεγάλο θηρίο που πατάει βαριά
όλη τη φτωχή αθωότητα του κόσμου

τραγούδι, Mercedes Sosa, Μερσέδες Σόσα

μετάφραση, Maria Rosario Lazcano (Μαρία Ροσάριο Λαθκάνο),

(ευχαριστώ και τη δ. Ελένη Σπυροπούλου που ενδιαφέρθηκε για την επαφή)

Η Μουσική σαν παγκόσμια ελπίδα, ΤΕΧΝΗ

Δεν μπορεί να υπάρχει αυθεντική Τέχνη που να συμβιβάζεται με την πείνα, με το ρατσισμό, με τις βόμβες και τα βασανιστήρια. Αυτή η επίσης αυθεντική άποψη του Γιεχούντι Μενουχίν (Jehudi Menuhin) και του Μιγκέλ Άνχελ Εστρέλα (Miguel Angel Estrella) αντηχεί σαν μια μουσική ελπίδα. Αντίστοιχη και ομώνυμη με την ένωση «Μουσική Ελπίδα» (Musique-Esperance) που ίδρυσε το 1982 ο Εστρέλα. Μήπως όμως και η Μουσική αυτή Ένωση και Ελπίδα περιέχουν κάτι το ανεδαφικό, μιας και η μουσική- και όχι μόνο-δεν έχει ακόμα διαμορφώσει την Παγκόσμια Κοινωνία, έτσι όπως θα την θέλαμε;

Ανεδαφικό είναι βέβαια κάθε τι που δεν έχει έρεισμα. Με τη μουσική και την ελπίδα, που μπορεί να απορρέει κάτω από κάποιες προϋποθέσεις από αυτήν, αυτό είναι αδύνατο να συμβαίνει. Και οι δυο στέκονται στέρεα στο εσωτερικό του ανθρώπου και μόνο αν αφεθούν μπορούν να αλλοτριωθούν ή να αυτοκαταστραφούν. Έχουν μια «εν δυνάμει» δυνατότητα αιχμής, που μπορεί να οδηγήσει και λίγους αλλά και πολλούς στην παραίτηση από τη σύγκρουση, από τα αρνητικά ένστικτα, τις παραφωνίες και το δευτερεύον, στην χάραξη κοινής εσωτερικής κατεύθυνσης προς την αρμονία, τη συνεννόηση, την αλληλοανοχή, την κατανόηση, επομένως και στη λύση. Αυτές είναι οι ευκαιρίες των ανώνυμων, άρα των πολλών, για προσέγγιση μέσα από τη μουσική που, χωρίς πολιτικούς λόγους, αποφάσεις, κυβερνητικές επαφές, μπορούν να αλλάξουν το κλίμα ανάμεσα σε δυο ή περισσότερους λαούς, να δώσουν την «άνωθεν» (=λαϊκή) εντολή για ειρηνική συνύπαρξη.

Καθένας από μας, μέσα από τη μουσική, μπορεί να νιώσει πως ανοίγει το πνεύμα του, γίνεται δίαυλος επικοινωνίας με τον άλλον, δημιουργός ιστού ειρήνης, συνομιλητής μέσα από τις νότες. Είναι αδιαπραγμάτευτη η αντίληψη πως, τουλάχιστο στις μέρες μας, είναι περισσότεροι από άλλοτε αυτοί που μιλάνε τη γλώσσα των ανθρώπων. Και η μουσική αυτή την Οικουμενική γλώσσα μιλάει έχοντας σχέση με τη ζωή και όχι με τον πόλεμο και τον θάνατο. Μπορεί, αν της δοθείς, να σε απελευθερώσει, να σε αναλύσει, να σε συνθέσει και τελικά να σε αναπλάσει, να σε ενώσει ειρηνικά με την απέναντι όχθη, να σε κινήσει προς μια τεράστια δημιουργία, έργο του καθενός από εμάς μέσα μας, γύρο και μακριά μας, ενάντια στον αποκλεισμό και στην απομόνωση.

Η μουσική προσέγγιση είναι κατ’ εξοχήν ανθρώπινη προσέγγιση, που μπορεί να βγάζει από την αβεβαιότητα, να γκρεμίζει και να ξαναχτίζει σχέσεις και προοπτικές, να σε κάνει ν’ ακούς και να συμμερίζεσαι. Όσο πιο νωρίς κι όσο πιο συχνά τόσο και καλύτερα.

Η ποιοτική μουσική παιδεία είναι δικαίωμα για όλους μας και ιδίως για τα παιδιά, σαν μέσο αυτοπροστασίας, αναγνώρισης του άλλου και επικοινωνίας, συνάντησης με όσο γίνεται λιγότερα μηδέν. Όλα αυτά δεν είναι κανενός είδους προφητείες. Είναι η πραγματικότητα που δεν έχει αξιοποιηθεί ικανοποιητικά. Κάθε όμως αξιοποίηση-ευκαιριακή ή συστηματική- κάθε μουσική, πλην λίγων εξαιρέσεων, κάθε σεβασμός προς αυτήν και κάθε συνεργασία επιβεβαιώνουν τη σχέση μεταξύ μουσικής και παγκόσμιας ελπίδας. (Γ.Τ.)

Μήνυμα Παγκόσμιας Ημέρας Θεάτρου 2011, ΤΕΧΝΗ

Το θέατρο στην υπηρεσία της ανθρωπότητας, Jessica Α. Kaahwa, Uganda

Η σημερινή συνάθροιση απεικονίζει στην πραγματικότητα την τεράστια δύναμη που έχει το θέατρο να κινητοποιεί τις κοινότητες και να γεφυρώνει τα χάσματα.
‘Εχετε ποτέ σκεφτεί το θέατρο σαν ένα δυνατό εργαλείο στην υπηρεσία της ειρήνης και της συμφιλίωσης; Όσο τα έθνη σπαταλούν κολοσσιαία χρηματικά ποσά για ειρηνευτικές αποστολές σε περιοχές βίαιων συγκρούσεων σε όλο τον κόσμο, ελάχιστη προσοχή θα δίνουμε στο θέατρο ως μια και μοναδική εναλλακτική λύση για την αλλαγή και τη διαχείριση των κρίσεων. Πώς μπορούν οι πολίτες της μητέρας γης να κατακτήσουν παγκόσμια ειρήνη όταν τα εργαλεία που χρησιμοποιούν προέρχονται από εξωτερικές και φαινομενικά κατασταλτικές δυνάμεις;
Το θέατρο διεισδύει με λεπτό τρόπο στην ανθρώπινη ψυχή που την κυριεύει ο φόβος και η καχυποψία αλλάζοντας την εικόνα που έχει κανείς για τον εαυτό του και ξεδιπλώνοντας για τον καθένα, και συνεπώς για την κοινότητα, έναν κόσμο δυνατοτήτων. Δίνει νόημα στις καθημερινές πραγματικότητες προλαβαίνοντας ένα αβέβαιο μέλλον. Εμπλέκεται με την πολιτική των ανθρώπινων καταστάσεων με τρόπο απλό και άμεσο. Επειδή είναι περιεκτικό, το θέατρο παρουσιάζεται ως μια εμπειρία ικανή να ξεπεράσει προηγούμενες παρανοήσεις.
Επιπλέον, το θέατρο αποτελεί αποδεδειγμένο μέσο για την έκφραση και την προώθηση συλλογικών ιδεών για τις οποίες όλοι είμαστε πρόθυμοι να πολεμήσουμε όταν καταπατούνται.
Προκειμένου να μπορούμε να προσδοκούμε ένα ειρηνικό μέλλον πρέπει να ξεκινήσουμε χρησιμοποιώντας ειρηνικά μέσα· μέσα που αναζητούν την κατανόηση, το σεβασμό και την αναγνώριση της συνεισφοράς κάθε ανθρώπου στην υπόθεση της συνεργασίας για την ειρήνη. Το θέατρο αποτελεί εκείνη την καθολική γλώσσα μέσω της οποίας μπορούμε να προωθήσουμε μηνύματα ειρήνης και συμφιλίωσης.
Με την ενεργή συμμετοχή το θέατρο ενώνει πολλούς ανθρώπους που είναι έτοιμοι να αποδομήσουν προηγούμενες αντιλήψεις και, με αυτόν τον τρόπο, δίνει στον καθένα ξεχωριστά την ευκαιρία να ξαναγεννηθεί προκειμένου να πάρει αποφάσεις βασισμένες στην γνώση και στην πραγματικότητα που αποκαλύπτεται εκ νέου μπροστά του. Για να ευημερήσει το θέατρο, ανάμεσα σε άλλες μορφές τέχνης, πρέπει να κάνουμε ένα τολμηρό βήμα προς τα μπρος και να το ενσωματώσουμε στην καθημερινή ζωή, η οποία αντιμετωπίζει κρίσιμα θέματα συγκρούσεων και ειρήνης.
Αναζητώντας την κοινωνική αλλαγή και την αναδόμηση των κοινοτήτων, θα συναντήσουμε το θέατρο σε εμπόλεμες περιοχές και σε λαούς που πάσχουν από χρόνια φτώχεια ή ασθένειες. Ο αριθμός επιτυχημένων παραδειγμάτων ολοένα αυξάνεται· παραδείγματα στα οποία το θέατρο κινητοποιεί το κοινό για τη γνώση και για τη βοήθεια των τραυματιών μετά από τον πόλεμο.
Πολιτιστικές πλατφόρμες, όπως το Διεθνές Ινστιτούτο Θεάτρου, στοχεύουν στην εδραίωση της ειρήνης και της φιλίας μεταξύ των λαών και ήδη βρίσκονται σε εφαρμογή.
Αποτελεί συνεπώς παρωδία να μένουμε σιωπηλοί σε καιρούς όπως οι δικοί μας, γνωρίζοντας την δύναμη του θεάτρου, και να αφήνουμε αυτούς που χειρίζονται όπλα και που εκτοξεύουν βόμβες να παίζουν το ρόλο των ειρηνοποιών του κόσμου. Πώς μπορούν τα εργαλεία της αποξένωσης να αποκτούν διπλό ρόλο ως όργανα ειρήνης και συμφιλίωσης;
Σας προκαλώ αυτήν την Παγκόσμια Ημέρα Θεάτρου να σκεφτείτε αυτήν την προοπτική και να εφαρμόσετε το θέατρο ως καθολικό εργαλείο, διαλόγου, κοινωνικής μεταμόρφωσης και αλλαγής.
Μπορεί τα Ηνωμένα Έθνη να δαπανούν κολοσσιαία χρηματικά ποσά σε ειρηνευτικές αποστολές σε όλον τον κόσμο με τη χρήση των όπλων, όμως το θέατρο είναι αυθόρμητο, ανθρώπινο, λιγότερο δαπανηρό και μια εναλλακτική λύση κατά πολύ περισσότερο δυνατή.
Μπορεί να μην είναι η μόνη απάντηση που θα φέρει την ειρήνη, ωστόσο το θέατρο θα μπορούσε να αποτελέσει ουσιαστικό εργαλείο στις ειρηνευτικές αποστολές

__________

Ο εορτασμός της Παγκόσμιας Ημέρας Θεάτρου καθιερώθηκε το 1962 από το Διεθνές Ινστιτούτο Θεάτρου (Δ.Ι.Θ.). Γιορτάζεται κάθε χρόνο στις 27 Μαρτίου από την παγκόσμια θεατρική κοινότητα. Το Εκτελεστικό Συμβούλιο του Δ.Ι.Θ. επιλέγει κάθε φορά μια διεθνώς αναγνωρισμένη προσωπικότητα του θεάτρου από μια χώρα-μέλος για να γράψει το μήνυμα, το οποίο διαβάζεται σε όλα τα θέατρα και μεταδίδεται από τα Μ.Μ.Ε σε όλον τον κόσμο. Κατά καιρούς μήνυμα για την Παγκόσμια Ημέρα Θεάτρου έχουν γράψει οι: Ζαν Κοκτώ, Άρθουρ Μίλλερ, Λώρενς Ολίβιε, Ζαν Λουί Μπαρώ, Πήτερ Μπρουκ, Πάμπλο Νερούδα, Ευγένιος Ιονέσκο, Λουκίνο Βισκόντι, Μάρτιν Έσλιν, Ιάκωβος Καμπανέλλης, Αριάν Μνουσκίν, Ρομπέρ Λεπάζ, Αουγκούστο Μποάλ, Τζούντι Ντεντς κ.ά.
Φέτος το μήνυμα έγραψε η ηθοποιός, συγγραφέας και πανεπιστημιακός Jessica A. Kaahwa από την Ουγκάντα.

Το μήνυμα της Παγκόσμιας Ημέρας Θεάτρου είθισται να διαβάζεται σε κάθε θέατρο πριν από την παράσταση της 27ης Μαρτίου.

Μετάφραση από τα Αγγλικά, Βίκυ Μαντέλη- Νεόφυτος Παναγιώτου